معماری

روایت اصبغ | سوگواره‌ی مختصر حضرت پدر.

یا قاهر العدو.

پیش‌درآمد | امشب طبیب هم به علی گریه می‌کند1.

هنگامی که أثیر بن عمرو سکونی کوفی -که طبیب صاحب‌کرسی‌ای بود و زخم‌ها را معالجت می‌کرد- به شکافتگی سر امیرالمؤمنین نگاه کرد، ریه‌ی گوسفندی طلبید؛ رگی از میانه‌ی آن خارج کرد و در زخم بگذاشت و در آن بدمید.

پس رگ را درآورد و دید که سپیدپاره‌های مغز بر آن نشسته.

گفت «ای امیرمؤمنان، وصیت به جای آر که دشمن خدا ضربه‌اش را به اندرونه‌ی مغز تو رسانیده2

مشهور است3 که ابن ملجم خنده می‌زده، می‌گفته که «چه امّید دارید؟ هزار درهم بهر شمشیر و صیقل‌ش داده‌ام و هزار درهم از برای زهر.»

 

زهرِ جاری به اندام‌ها دویده | امشب عدو هم به علی گریه می‌کند.

اصبغ بن نباته گوید4 وقتی ابن ملجم به امیرالمؤمنین علیه‌السّلام ضربت زد، با برخی از اصحاب‌مان -من، حارث، سوید بن غفله، و جماعتی همراه‌مان- روانه شدیم. پس در پشت در بنشستیم.

پس صدای گریه شنیدیم، پس بگریستیم.

سپس حسن بن علی علیه السّلام بر ما خارج شد و گفت «امیرالمؤمنین به شما می‌گویند به خانه های خویش ره‌سپار شوید.»

پس همه به خانه هاشان رفتند، غیر از من.

«یا قاهر العدو»؛ رنگ و روغن، حسن روح الامین.
«یا قاهر العدو»؛ رنگ و روغن، حسن روح الامین.

سپس گریه از خانه‌ی او شدّت یافت، پس گریستم.

حسن بن علی بیرون آمد و گفت «مگر به شما نگفتم بروید؟»

گفتم «به خدا قسم نه، ای فرزند پیغامبر خدا! جان‌م از من پیروی نمی‌کند، و پای‌م مرا حمل نمی‌کند که بروم، مگر این که امیرالمؤمنین را ببینم.»

پس گریستم.

پس حسن بن علی داخل رفت و چندی نگذشت تا بیرون آمد و به من گفت «وارد شو.»

پس بر امیرالمؤمنین علیه السّلام وارد شدم، که او را دیدم که تکیه داده، و به عمامه ای زرد رنگ بر سر خویش تاج گذاشته؛

-عصاره‌ی جان‌ش کشیده شده بود و رخساره‌اش زرد گشته بود-

و ندانستم که چهره‌اش زردتر بود یا عمامه‌اش.

پس خویش را بر او انداختم،
و بوسیدم‌ش،
و گریستم …

فرمود «گریه نکن، ای اصبغ، به خداوند سوگند که آن بهشت است.»

گفتم «فدایت شوم، قطعاً می دانم به خدا قسم به بهشت رهسپار اید؛
برای از دست دادن شما گریه می کنم … .»5.

 

مؤخره | شهر بی حیدر کرار به هم ریخته است6.

چون بامداد شد، حسن بن علی به میان مردم آمد و خطبه کرد:
ای مردم، دیشب مردی شما را ترک گفت که پیشینیان در هیچ دانش‌ای از او سبقت نگرفتند و پس‌آیندگان نیز به هیچ کرداری به او نخواهند رسید7.

 

… مرغ از قفس پرید، ندا داد جبرئیل:
« … اینک شما و وحشت دنیای بی علی»

 

-عظّم الله اجورکم.-

 

  1. از شعر غلامرضا سازگار.
  2. بحار الأنوار، ج ۴۲، ص ۲۳۴٫
  3. به مختصر جستجویم در جایی نیافتم.
  4. بحار الأنوار، ج ۴۲، ص ۲۰۴٫
  5. ادامه‌ی روایت را هم بخوانید.

    … فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنِّی أَعْلَمُ وَ اللَّهِ أَنَّکَ تَصِیرُ إِلَى الْجَنَّهِ وَ إِنَّمَا أَبْکِی لِفِقْدَانِی إِیَّاکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ جُعِلْتُ فِدَاکَ حَدِّثْنِی بِحَدِیثٍ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ فَإِنِّی أَرَاکَ لَا أَسْمَعُ مِنْکَ حَدِیثاً بَعْدَ یَوْمِی هَذَا أَبَداً.

    قَالَ نَعَمْ یَا أَصْبَغُ؛ دَعَانِی رَسُولُ اللَّهِ یَوْماً فَقَالَ لِی:

    یَا عَلِیُّ انْطَلِقْ حَتَّى تَأْتِیَ مَسْجِدِی ثُمَّ تَصْعَدَ مِنْبَرِی ثُمَّ تَدْعُوَ النَّاسَ إِلَیْکَ فَتَحْمَدَ اللَّهَ تَعَالَى وَ تُثْنِیَ عَلَیْهِ وَ تُصَلِّیَ عَلَیَّ صَلَاهً کَثِیرَهً ثُمَّ تَقُولَ «أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ إِلَیْکُمْ وَ هُوَ یَقُولُ لَکُمْ إِنَّ لَعْنَهَ اللَّهِ وَ لَعْنَهَ مَلَائِکَتِهِ الْمُقَرَّبِینَ‏ وَ أَنْبِیَائِهِ الْمُرْسَلِینَ وَ لَعْنَتِی عَلَى مَنِ انْتَمَى إِلَى غَیْرِ أَبِیهِ أَوِ ادَّعَى إِلَى غَیْرِ مَوَالِیهِ أَوْ ظَلَمَ أَجِیراً أَجْرَهُ.»

    فَأَتَیْتُ مَسْجِدَهُ وَ صَعِدْتُ مِنْبَرَهُ فَلَمَّا رَأَتْنِی قُرَیْشٌ وَ مَنْ کَانَ فِی الْمَسْجِدِ أَقْبَلُوا نَحْوِی فَحَمِدْتُ اللَّهَ وَ أَثْنَیْتُ عَلَیْهِ وَ صَلَّیْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَاهً کَثِیرَهً ثُمَّ قُلْتُ:

    أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ إِلَیْکُمْ وَ هُوَ یَقُولُ لَکُمْ أَلَا إِنَّ لَعْنَهَ اللَّهِ وَ لَعْنَهَ مَلَائِکَتِهِ الْمُقَرَّبِینَ وَ أَنْبِیَائِهِ الْمُرْسَلِینَ وَ لَعْنَتِی إِلَى مَنِ انْتَمَى إِلَى غَیْرِ أَبِیهِ أَوِ ادَّعَى إِلَى غَیْرِ مَوَالِیهِ أَوْ ظَلَمَ أَجِیراً أَجْرَهُ

    [قَالَ] فَلَمْ یَتَکَلَّمْ أَحَدٌ مِنَ الْقَوْمِ إِلَّا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَإِنَّهُ قَالَ «قَدْ أَبْلَغْتَ یَا أَبَا الْحَسَنِ وَ لَکِنَّکَ جِئْتَ بِکَلَامٍ غَیْرِ مُفَسَّرٍ» فَقُلْتُ أُبْلِغُ ذَلِکَ رَسُولَ اللَّهِ.

    فَرَجَعْتُ إِلَى النَّبِیِّ فَأَخْبَرْتُهُ الْخَبَرَ فَقَالَ «ارْجِعْ إِلَى مَسْجِدِی حَتَّى تَصْعَدَ مِنْبَرِی فَاحْمَدِ اللَّهَ وَ أَثْنِ عَلَیْهِ وَ صَلِّ عَلَیَّ ثُمَّ قُلْ أَیُّهَا النَّاسُ مَا کُنَّا لِنَجِیئَکُمْ بِشَیْ‏ءٍ إِلَّا وَ عِنْدَنَا تَأْوِیلُهُ وَ تَفْسِیرُهُ أَلَا وَ إِنِّی أَنَا أَبُوکُمْ أَلَا وَ إِنِّی أَنَا مَوْلَاکُمْ أَلَا وَ إِنِّی أَنَا أَجِیرُکُمْ.»

  6. از شعر مهدی نظری.
  7. علم برای پیشینیان و عمل برای پیشینیان و پس‌آیندگان در دو منبع مختلف آمده (که شاید علم تصحیف عمل باشد) و در یک نقل هیچ کدام نیامده. لذا در مجموع ترجمه ترکیب نقل‌هاست. ادامه‌ی خطبه هم در نقل‌ها تفاوت‌هایی دارد. به ترتیب بنگرید به بحار، ج ۲۵، ص ۲۱۴، و بحار ج ۴۳، ص ۳۶۲، و بحار ج ۴۰، ص ۸۷٫
  • Ahmad

    برای مورد شماره ۳ رفرنسش تو منتهی الآمال شیخ عباس قمی هست. البته اون خنده‌ای زد رو مطمئن نیستم ولی ۲ نقل مرتبط با اون جمله وجود داره.

    • ممنون. اگه بتونی بیابی و برسونی ممنون می‌شم.